Bernadette de VriesGetriggerde ouder: soms gaat het thuis niet alleen over een puber die grenzen opzoekt, maar ook over een ouder die zelf getriggerd raakt. Dan escaleert het niet door onwil, maar doordat oude pijn, stress en emotieregulatie een rol gaan spelen. In deze blog leg ik uit hoe dat werkt en wat je als partner kunt doen zonder alles te hoeven dragen.
Waarom opvoeden soms voelt alsof je met twee pubers tegelijk te maken hebt
Je zit bij Aletta Smits van De Loef in een lezing over pubers. Je hoort hoe het puberbrein werkt. Je krijgt uitleg over keuzes maken, impulsiviteit, een vol hoofd en een prefrontale cortex die nog volop in ontwikkeling is. Je hoort ook hoe belangrijk het is om als ouder rustig te blijven, de strijd niet aan te gaan en in verbinding te blijven.
En terwijl je daar zit, denk je misschien ineens: ja, mooi allemaal. Maar wat als mijn kind niet het enige is dat ontregelt?
Wat als mijn partner óók ontploft?
Wat als ik zelf wel kan zien wat er gebeurt, ik de rust nog enigszins kan bewaren, maar mijn partner in een machtsstrijd met onze puber schiet? Wat als er wordt geroepen, opgeblazen, gedreigd of vanuit frustratie gereageerd? Wat als het inzicht er wel is aan mijn kant, maar bij de ander niet landt?
Dan voelt het soms alsof je niet met één puber te maken hebt, maar met twee.
Dat klinkt misschien hard, maar voor veel ouders is dit een pijnlijk herkenbare realiteit.
Het gaat vaak niet alleen over de puber
Wanneer een puber niet luistert, grenzen opzoekt, je negeert of fel reageert, kan dat enorm triggerend zijn. Zeker als jij als ouder zelf al moe bent, veel draagt of in jouw jeugd weinig ruimte hebt ervaren voor jouw eigen emoties, behoeften of grenzen.
Op zo’n moment reageer je als ouder niet altijd alleen op het gedrag van je kind in het hier en nu.
Vaak reageert er ook iets ouds mee.
Misschien een oud gevoel van machteloosheid. Misschien een diep stuk van afwijzing. Misschien de pijn van niet gehoord worden, niet serieus genomen worden of tekortschieten. En als dat oude stuk wordt geraakt, dan neemt het het soms in een paar seconden over. Je bent dan niet meer in contact met je volwassen deel, maar met een veel jonger, kwetsbaarder stuk in jezelf.
Dat is precies waarom opvoedsituaties soms zo hoog kunnen oplopen.
Niet omdat iemand een slechte ouder is. Niet omdat iemand het expres verkeerd doet. Maar omdat het kind iets aanraakt dat al veel langer in het systeem aanwezig is.
Het puberbrein is in ontwikkeling, maar dat van de ouder staat óók onder druk
Over pubers wordt veel gezegd en geschreven, en terecht. Hun brein is volop in ontwikkeling. De impulscontrole is nog niet af. Het overzicht ontbreekt soms. De behoefte aan autonomie is groot. De emotionele reacties kunnen intens zijn. En keuzes worden vaak gemaakt vanuit gevoel, groepsdruk, behoefte aan beloning of directe opluchting.
Maar wat veel ouders vergeten, is dat hun eigen brein onder stress ook heel anders gaat functioneren.
Zodra jij getriggerd raakt, verschuift er iets in jou. Dan gaat je systeem minder goed nadenken, minder goed afstemmen en sneller reageren vanuit reflex. Je wordt korter, feller, strenger of juist terugtrekkend. De toon verandert. Je blik verandert. Je lijf spant aan. En voordat je het weet, zit je niet meer in contact, maar in strijd.
Dat geldt dus niet alleen voor pubers.
Dat geldt ook voor volwassenen.
Als jij de rust bewaart en je partner niet
In veel relaties zie ik dat één van beide partners dit sneller doorziet dan de ander. De één kan nog redelijk reflecteren, voelt eerder aan wat er onder het gedrag zit en probeert de rust te bewaren. De ander schiet sneller in boosheid, controle, kritiek of machteloosheid.
Dat kan allerlei oorzaken hebben.
Soms speelt hechting een rol. Een vermijdend gehechte partner zal eerder afstand nemen, bagatelliseren of hard worden. Een angstig gehechte partner kan sneller reageren vanuit faalangst, controle of paniek. Soms speelt ADHD mee, waardoor impulsiviteit, frustratie en emotieregulatie een grotere rol spelen. En soms is het simpelweg een combinatie van overbelasting, oude pijn en te weinig zelfinzicht op spannende momenten.
Voor de partner die het wel ziet, is dat vaak enorm frustrerend!
Je probeert rustig te blijven. Je probeert te vertragen. Je probeert de angel eruit te halen. Je probeert uit te leggen wat er gebeurt. Maar het komt niet binnen. Je woorden landen niet. Je partner zit op dat moment al in een overlevingsreactie.
En dan gebeurt er iets belangrijks.
Jij wordt onbewust degene die de hele situatie probeert te reguleren.
Je puber. Je partner. De sfeer. De veiligheid. De rust. Het gesprek.
En dat is zwaar.
Waarom uitleg op zo’n moment vaak niet helpt
Veel partners maken de logische fout dat ze in het heetst van de strijd proberen uit te leggen wat er gebeurt.
Je zegt bijvoorbeeld dat de strijd aangaan niet helpt. Of dat jullie kind nu juist meer ontregelt door de harde toon. Of dat je partner zelf ook getriggerd is. Inhoudelijk klopt dat misschien helemaal.
Maar een getriggerd brein kan slecht ontvangen.
Op zo’n moment wordt uitleg al snel gehoord als kritiek. Als afwijzing. Als bemoeienis. Als een boodschap dat iemand faalt.
En dan loopt het verder op.
Dus in het moment gaat het meestal niet om inzicht. Dan gaat het om begrenzen en de escalatie stoppen.
Kort. Duidelijk. Rustig.
“Stop even. Zo helpt het nu niet.”
“Ik neem het nu even over.”
“We praten hier straks samen over verder.”
“Nu eerst rust.”
Geen lange analyse. Geen opvoedles. Geen psychologische uitleg. Eerst regulatie, dan pas reflectie.
Wat er systemisch gebeurt
Systemisch gezien is dit heel interessant. En ook pijnlijk.
Een puber die in verzet gaat, autonomie opeist of jou buitensluit, kan een ouder terugbrengen naar een oud gevoel van er niet toe doen. Van geen invloed hebben. Van niet gezien worden. Van de grip verliezen. Zeker als iemand vroeger zelf weinig bedding heeft ervaren, al jong verantwoordelijkheid droeg of zich moest aanpassen aan spanningen thuis.
Dan is het kind in het heden niet alleen maar het kind in het heden.
Het raakt ook iets van vroeger.
En als je partner daar geen zicht op heeft, zal hij denken dat hij gewoon boos wordt om het gedrag van jullie puber. Terwijl de lading vaak veel groter is dan het moment zelf.
Dat is ook de reden waarom sommige reacties buitenproportioneel voelen.
Niet omdat het nergens over gaat, maar omdat er onder het oppervlak veel meer meespeelt.
Wat kun je doen als jouw partner snel getriggerd raakt door jullie puber?
Deze vraag krijg ik vaak. En het eerlijke antwoord is: Je kunt je partner niet dwingen om te zien wat er onder zijn reactie ligt.
Je kunt het kwartje niet forceren.
Je kunt iemand niet wakker praten als hij op dat moment niet kan of wil kijken.
Dat is pijnlijk, want juist als jij het helder ziet, ga je vaak harder trekken. Meer uitleggen. Beter verwoorden. Voorbeelden geven. Nog meer je best doen. In de hoop dat het eindelijk landt.
Maar hoe meer jij trekt, hoe groter de kans dat de ander zich verdedigt, afsluit of juist nog feller reageert.
De echte vraag wordt dan niet: hoe krijg ik mijn partner zover?
De echte vraag wordt: hoe blijf ik stevig, helder en liefdevol zonder alles te gaan dragen?
Daar begint volwassen begrenzen.
Wat helpt in het moment
Als het escaleert, probeer dan drie dingen uit elkaar te houden.
- Wat heeft mijn puber nu nodig?
- Wat heeft mijn partner nu nodig?
- Wat is van mij en wat is niet van mij?
Je puber heeft op zo’n moment meestal behoefte aan rust, duidelijkheid en een volwassene die niet mee-escalleert.
Je partner heeft meestal niet nog meer uitleg nodig, maar begrenzing zonder gezichtsverlies.
En jij hebt nodig dat je niet in de reddersrol schiet.
Dat betekent bijvoorbeeld:
- neem tijdelijk over als de spanning te hoog oploopt
- hou je zinnen kort en rustig
- ga niet analyseren in het moment
- kies voor veiligheid en de-escalatie
- bescherm je kind tegen een te grote emotionele lading
Soms is dat het enige haalbare. En dat is al veel.
Wat helpt na afloop
De echte beweging ontstaat meestal ná het moment.
Niet als de adrenaline nog hoog is. Niet tussen de bedrijven door. Niet verwijtend. Maar later, wanneer er weer wat rust is.
Dan kun je het gesprek openen vanuit nieuwsgierigheid in plaats van beschuldiging.
Bijvoorbeeld zo:
“Zullen we nog even terugkijken op vanmiddag? Ik had het idee dat het je veel meer raakte dan alleen door wat er gebeurde.”
Of:
“Ik wil niet tegenover je staan. Ik wil juist naast je staan. Maar ik zie dat deze situaties iets groots in je raken. Herken je dat?”
Of:
“Volgens mij gaat het op zulke momenten niet alleen over ons kind. Er gebeurt ook iets in jou. Wil je daar eens samen naar kijken?”
Dat zijn andere gesprekken dan: je moet rustiger blijven.
En precies daar zit vaak de opening.
Wanneer het tijd is om hulp te zoeken
Soms blijft hetzelfde patroon zich herhalen. Je puber doet iets. Je partner raakt ontregeld. Jij probeert te redden. Daarna volgt afstand, schuld, spanning of stilzwijgen. En een paar dagen later gebeurt het opnieuw.
Dan is dit niet meer alleen een opvoedvraagstuk.
Dan is dit een relatiedynamiek.
En vaak ook een oud pijnstuk dat aandacht nodig heeft.
Juist dan kan het helpend zijn om samen te kijken naar hechting, triggers, emotieregulatie en de dynamiek tussen jullie als ouders. Niet om iemand aan te wijzen als probleem. Maar om zichtbaar te maken wat er onder water gebeurt.
Want pas als het onzichtbare zichtbaar wordt, ontstaat er ruimte voor iets anders.
Tot slot
Als jij degene bent die het wel ziet, dan is de kans groot dat je al heel veel draagt. Misschien meer dan goed voor je is. Misschien ben jij degene die blijft denken, afstemmen, reguleren en voorkomen. En misschien merk je dat je daar ook moe van wordt.
Dat is begrijpelijk.
Je hoeft het niet alleen te dragen.
En je hoeft je partner ook niet wakker te trekken om te mogen erkennen dat dit ingewikkeld is.
Soms is de grootste stap niet dat je partner direct verandert.
Soms is de grootste stap dat jij helder gaat zien wat hier werkelijk gebeurt. Dat je stopt met eindeloos trekken. Dat je leert begrenzen zonder strijd. En dat je durft te zeggen: zo willen we het niet langer doen.
Niet voor ons kind.
Niet voor onze relatie.
En ook niet voor onszelf.
Hulp nodig?
Herken je dit in jouw relatie of gezin? Heb je het gevoel dat ruzies met je puber steeds sneller escaleren omdat er bij één van jullie als ouders van alles mee gaat spelen? Dan kan het helpend zijn om daar samen naar te kijken.
In mijn praktijk help ik stellen en ouders om de onderliggende patronen zichtbaar te maken. Zodat je niet blijft hangen in strijd, verwijt en machteloosheid, maar weer kunt gaan begrijpen wat er werkelijk gebeurt en hoe je daar anders mee om kunt gaan.
Wil je daar eens over sparren? Neem dan gerust contact met mij op.
